Year: 1882–1883
Publisher: Stadsbestuur, Gent & Ministère de l'Intérieur, Gent - Brussel
Edition: Origineel ambtelijk archiefdocument / Monumentaal onteigenings- en rooilijnenplan op groot formaat (Unieke administratieve oplage ten behoeve van de Gentse gemeenteraad en het Ministerie)
Language: FR
Pages: 1 zeer groot, kamerbreed uitklapbaar lithografisch grondplan met uitgebreide legende ("Légende"), kaartsleutels en ambtelijke proclamaties
Condition: VG. Zeer goed (Uitzonderlijk goed geconserveerd voor een kwetsbaar gebruiksdocument van dit formaat; scherpe vouwlijnen, minieme ouderdomsverkleuring op de plooien, papier is stevig en het binnenwerk is volledig gaaf zonder grote scheuren of inktvervaging)
Binding: SC. Losbladig, meervoudig gevouwen archiefplan
- Museaal Gents stedenbouwkundig monument (1882-1883): Volledig, kamerbreed onteigeningsplan "Projet Zollikofer" (Plan N° 3) met handtekening van Burgemeester Lippens
Voor fijnproevers van hoogwaardige Gandavensia, zeldzame cartografie en belangrijk Belgisch overheidserfgoed bieden wij een spectaculair topstuk aan: het complete en monumentale Projet Zollikofer - Plan des expropriations (Plan N° 3). Dit immense, kamerbrede stedenbouwkundige grondplan vormde de directe juridische en fysieke blauwdruk voor de meest ingrijpende gedaanteverwisseling die de Gentse binnenstad in de 19de eeuw onderging: het legendarische Zollikofer-De Vigneplan (1880-1888). Onder leiding van dit plan werd een complete middeleeuwse stadswijk tussen de Sint-Baafskathedraal en het Zuidstation onteigend en gesloopt om plaats te maken voor de monumentale grandeur van de huidige Vlaanderenstraat en de Limburgstraat.
Dit indrukwekkend gedetailleerde overzijdsplan toont de totale, chirurgische "snede" door de historische Nederscheldewijk. Links op de kaart start het traject bij het Séminaire Épiscopal (het Bisschoppelijk Seminarie) en het Palais Épiscopal (het Bisschoppelijk Paleis), snijdt het door historische straten zoals de Rue de la Vigne (Wijngaardstraat) en de Rue de Belgrade (Belgradostraat), om rechts te eindigen bij de Escaut (de Schelde) en de Place de la Station (het Zuidstation). Elk te onteigenen huis en perceel is minutieus genummerd en ingetekend. Bovenaan bevindt zich de originele, uitgebreide legende die de exacte betekenis van de rooilijnen en onteigeningszones verklaart.
Wat dit specifieke, complete exemplaar van absolute museumkwaliteit maakt, is de aanwezigheid van de originele, handgetekende proclamaties en politieke goedkeuringen in de kantlijn:
- Geautoriseerd en getekend door de legendarische Gentse burgemeester Hippolyte Lippens (resolutie van de gemeenteraad d.d. 7 augustus 1882).
- Meegetekend door gemeentesecretaris A. De Bruycker.
- Officieel per Koninklijk Besluit goedgekeurd op 2 maart 1883 en gesigneerd door de grote Gentse staatsman en toenmalig Minister van Binnenlandse Zaken Gustave Rolin-Jaequemyns.
- Voorzien van de 'copie conforme'-verklaring door de provinciegriffier De Greve namens de Provincie Oost-Vlaanderen.
Het plan verkeert in een verbazingwekkend goede, frisse en ongeschonden antiquarische staat. Een werkelijk uniek historisch document dat de geboorte van het moderne Gent op monumentale wijze tastbaar maakt. Een absoluut topstuk voor een stadsarchief, museum, universiteitsbibliotheek of een particuliere collectioneur met oog voor het allerbeste historische materiaal.
- Extra: getypte 14 blzn opeenvolgende pagina's uit een oud, historisch-topografisch boek of document (pagina 1 tot en met 14) dat specifiek de geschiedenis en de herkomst van straatnamen, gebouwen en molens in de stad Gent (België) beschrijft.
Het is geschreven in een ietwat verouderd Nederlands (met spellingen zoals klooster, huus, stede en oude cijfernotaties) en leest als een gedetailleerde kroniek of een stadsarchiefstudie.
Hier is een overzicht van wat er per pagina te vinden is:
1. Religieuze geschiedenis en het Annonciadenklooster (Pagina 1–3)
- Pagina 1: Begint met een historisch verslag over gevangenen en priesters (de prior) die rond 1794/1800 onder barre omstandigheden werden weggevoerd. Daarna gaat het over de verkoop van gronden en gebouwen van de voormalige priorij.
- Pagina 2 & 3: Beschrijft de vestiging van het Klooster van de Zusters Annonciaden in 1637 op de westhoek van de Stoppelstraat en de geschiedenis van de Annonciadenstraet (de huidige Annonciadenstraat in Gent). Er wordt vermeld hoe de straat tijdens de Franse tijd werd hernoemd naar Rue de la Fraternité. Ook de bouw van hun kerk (mei 1636) en hun kleding (blauw/grijs habijt, zwart schapulier) komt aan bod.
2. Oude straatnamen en toponiemen in Gent (Pagina 4–7)
- Pagina 4 & 5: Richt zich op de Twaalfkamerenstraat (Twaalfkameren). De tekst legt uit dat hier vroeger twaalf kleine huisjes ("kamers") stonden voor minderbedeelden, destijds gebouwd achter het begijnhof. Ook oude benamingen zoals Meulenaerstrate en Molenarstraat worden via oude wezenboeken (uit o.a. 1403, 1426, 1455) geanalyseerd.
- Pagina 5 & 6: Bespreekt de verbinding tussen Ekkergem en de stad, de Rozemaryntjesbrug (naar de herberg 'Het Rozemaryntje') en de geschiedenis van de Saliestraat en de Krommen Elleboog.
- Pagina 6 & 7: Toont een diepgaande analyse van oude aktes (tot de 14e eeuw terug) over de Papegaaistraat (genoemd naar de Papegaaihuus herberg) en het drogen van lakens op houten ramen door Gentse wevers langs de grachten.
3. De Galgenberg en historische molens (Pagina 8–14)
- Pagina 8 & 9: Introduceert de Galgenbergstraat en de geschiedenis van het "Hooge Justitiegerecht" (de galg van Gent) die daar vroeger op een heuvel stond. Ook wordt de Wispelberg en de Wispelmolen (een oliemolen) genoemd.
- Pagina 10, 11 & 12: Dit deel staat vol met historische details over windmolens en watermolens in de buurt van de Galgenberg en Ekkergem, zoals de Byserigghe molen, de Backerigghe, en de molen van de Sint-Pharaïldekapittel (vermeld in 1327).
- Pagina 13 & 14: Bespreekt de Franse invloed op de straatnamen (zoals Rue du Calvaire en Rue du Capitole). Het eindigt met een beschrijving van de weg richting het Meulengat en het Casino (het huidige Casinoplein in Gent) en de bekende windmolen De Kraeye (De Kraai), die destijds al honderden jaren oud was.
Waarvoor kun je dit gebruiken?
Dit document is een goudmijn voor:
- Stamboomonderzoek (Genealogie): Er worden specifieke Gentse familienamen genoemd (zoals Goosen Temmerman, Simon van Miggherode, Lieven Lippens).
- Lokale geschiedenis: Het perfect in kaart brengen van hoe de Gentse wijken Ekkergem en de buurt rond de Coupure / Rozemarijnbrug er in de middeleeuwen en tot de 19e eeuw uitzagen.
